زباله ها آلاینده های زمین ...

در حالي كه صداي نواختن طبل آلودگي خاك براي روستايي و شهري ناآشناست، اين زمين است كه به قبرستاني از سموم و آلاينده هاي زيانبخش تبديل شده است. خاك يكي از منابع مهم و ارزشمند طبيعت است. بدون داشتن خاك سالم حيات و زندگي روي زمين امكان پذير نخواهد بود. 95 درصد غذاي انسان از زمين حاصل مي شود. برنامه ريزي براي داشتن خاكي سالم لازمه بقاي انسان است. اما با همه اين اوصاف در حالي روز زمين پاك را پشت سر گذاشتيم كه آلودگي ها تن خاك را در برگرفته است. به نظر مي رسد در مقايسه آلودگي خاك با آلودگي هوا شايد بتوان گفت كه آلودگي خاك كمتر از آلودگي هوا مورد توجه بوده است. خاك روز به روز به قبرستان مواد زيانبخش و دريافت كننده مواد زيان آور تبديل شده است، توان خود پالايي خاك به علت كم بودن مبادله آن كمتر از توان خود پالايي هوا و آب است و از طرفي به طور روز افزون بر اثر ايجاد ساختمان و راه وتاسيسات شهري و صنعتي مقدار زيادي از خاك از گردش طبيعي و نيز از حوزه زراعتي خارج و تبديل به خاك مرده مي شود. در گوشه گوشه هاي زمين عواملي هستند كه به صورت پنهان و آشكار دستي در آلودگي خاك دارند. يكي از موارد، وجود صنايع و كارخانه هاست. اين گروه نه تنها از طريق پساب هاي خود بلكه با دود خود نيز مي تواند سهم بيشتري درآلودگي خاك ايجاد كند. <سروش مدبري> كه مديريت دفتر آلودگي آب و خاك سازمان محيط زيست را بر عهده دارد، با پرداختن به عوامل آلودگي خاك گفت: دود كارخانه ها و سوخت موتورها ابتدا به صورت گاز يا دود به هوا مي رود و توسط باران و برف وارد خاك مي شود و آن را آلوده مي كند، مانند تركيبات سربي و تركيبات گوگردي. از آنجايي كه سهم صنايع در آلودگي خاك چشمگير است، بخشي از اين صنايع به دليل عدم استفاده از سيستم تصفيه فاضلاب و يا خرابي اين سيستم،به راحتي پساب هاي خود را راهي خاك مي كنند. مدبري در اين باره به سهم صنايع در توليد فلزات سنگين اشاره كرد و افزود: صنايعي كه منبع آلودگي از نوع فلزات فلزات سنگين هستند؛ صنايع ذوب آهن، فولاد و صنايع ذوب فلز مي باشند. مدير دفتر آلودگي آب و خاك با اشاره به نتايج بازديدهايي كه از استان هاي مختلف كشور داشته است، افزود: عوامل اصلي آلودگي هاي خاك بايد به صورت منطقه اي مورد بررسي قرار گيرند. وي در ادامه به مقايسه وضعيت استان هاي مختلف پرداخت و گفت: در جنوب و جنوب غرب كشور بيشتر آلودگي هاي خاك نفتي هستند؛ اما در استان فارس به دليل رونق فعاليت هاي كشاورزي، آلودگي ها نيز در زمينه كشاورزي است. مدبري گفت: البته استفاده از سموم كشاورزي در استان هاي فارس و اصفهان باعث شده آلودگي هاي ناشي از سموم كشاورزي نسبتاً زياد شود. به گفته مدبري، در مناطق شمال كشور آلودگي خاك بيشتر از نوع فلزات سنگين است. همچنين در نيمه شرق كشور آلودگي فلزات سنگين بيشتر از ساير آلودگي هاست. وي در ادامه به شهر زنجان اشاره كرد و گفت: در شهر زنجان علاوه بر اينكه آلودگي طبيعي داريم آلودگي انسان زاد هم وجود دارد؛ انسان با برخي از فعاليت هاي خود مي تواند عناصر آلودگي را به خاك تقديم كند. مدبري ادامه داد: كارخانه هاي ذوب فلزات زنجان منبع آلودگي هستند و در صورتي كه مديريت زيست محيطي نشوند مي توانند به منبع آلودگي تبديل شوند. وي اظهار كرد: معدن انگوران در زنجان، شامل روي و سرب است و داخل آن موادي مثل جيوه نيز يافت مي شود كه طي فرآيندي مي توانند آلودگي ايجاد كنند. البته در اين ميان بخشي از آلودگي ها طبيعي ايجاد مي شوند كه مدبري در اين زمينه نيز گفت: به طور مثال در استان بوشهر آلودگي فلزات سنگين نيز داريم كه البته تحقيقات نشان مي دهد بخشي از آن به دليل وجود برخي حوادث طبيعي است. مدير دفتر آلودگي آب و خاك سازمان محيط زيست با بيان اين مطلب در ادامه گفت: به همين دليل در استان هاي آذربايجان شرقي، غربي، اردبيل، زنجان و كردستان وجود فلزات سنگين در ميان سنگ هاي منطقه زياد ديده مي شود؛ جيوه سرب،روي، در اين استان ها بسيار زياد است. ضمن اينكه در خراسان رضوي و سيستان و بلوچستان نيز اثر فلزات سنگين زياد است. وي در اين باره توضيح داد: با توجه به اينكه منابع آب از درون سنگ ها عبور مي كند با بارش باران ، اين مواد روان شده و در طول مسير باعث آلودگي هاي طبيعي مي شوند. يكي ديگر از عوامل مهم در آلودگي خاك، زباله ها هستند. در حالي كه اين روزها شنيدن خبر تخليه زباله در كنار تالاب و رودخانه به امري عادي تبديل شده است و نسبت به آلوده شدن خاك همچنان سكوت حاكم است، محققان برخي كشورها براي بالابردن كيفيت خاك كشورشان حاضر هستند هزينه هاي زيادي را متحمل شوند. مدبري با هشدار در رابطه با ميزان زباله هاي توليد شده در كشور، گفت: وقتي 50 هزار تن زباله در روز در كشور توليد مي شود، به دليل عدم مديريت در دفن اين زباله ها، انواع و اقسام آلاينده با حجم بسيار بالاوارد خاك مي شود. مدير دفتر آب و خاك سازمان محيط زيست با بيان اينكه <بيش از نيمي از زباله ها در كشور دفن مي شود> گفت: اين در حالي است كه محل هاي مناسبي براي آن در نظر گرفته نشده است. وي ادامه داد: حتي در بعضي از شهرها دوريزي زباله داريم و دفني صورت نمي گيرد و تصوير انباشته شدن زباله ها، سيماي شهرها را زشت كرده است. مدبري با اشاره به اينكه <تنها در چند شهر بزرگ كشور شاهد دفن بهداشتي زباله هستيم> افزود:اين امر به تازگي آغاز شده است و در اكثر شهرهاي كشور دفن بهداشتي نداريم و هنوز از روش سنتي استفاده مي شود. مدبري در ادامه با انتقاد از عدم اجراي آئين نامه اجرايي قانون مديريت پسماند، تاكيد كرد: هنوز در كشور پسماندگاه مهندسي ساز نداريم؛ اين معضل هنوز وجود دارد؛ بنابراين همه آلودگي ها وارد خاك و زمين هاي كشاورزي مي شود. علي رغم اينكه همه مسئولان و كارشناسان به خطرناك بودن فلزات سنگين آگاه هستند، دفن غير بهداشتي زباله همچنان در كشور ادامه داد و اين در حالي است كه 1 تا 2 درصد از زباله هايي كه توليد مي شود حاوي فلزات سنگين است كه در نهايت با ورود به خاك ها، آلودگي را افزايش مي دهد. يكي از مشكلاتي كه زباله خانگي توليد مي كند شيرابه است كه به راحتي وارد خاك شده و به سفره هاي زيرزميني نفوذ مي كند. مدبري در اين زمينه نيز معتقد است تا زماني كه مردم براي زباله هايي كه توليد مي كنند ماليات ندهند مشكل پابرجاست. مدير دفتر آب و خاك در ادامه به عدم ساماندهي در روستاها اشاره كرد و گفت: دهدارها در زمينه مديريت پسماند هنوز به وظايف خود واقف نيستند. وي ادامه داد: براي دفن زباله هاي هر روستا نمي توان يك مركز دفن زباله ايجاد كرد، بلكه بايد چندين روستا براي دفن زباله هاي توليد شده، محل معيني را انتخاب كنند. اين در حالي است كه استان گلستان در اين زمينه پرچمدار بوده و در روستاها اقدامات خوبي انجام داده و تجربه خوبي كسب كرده است. به گفته مدبري،اطلس آلودگي خاك براي13 استان كشور كامل شده اما براي 17 استان هنوز آغاز نشده است. البته بخشي از آلودگي ها به دليل استفاده از كودها و سموم كشاورزي در كشور ايجاد مي شود. <احمدي> يكي از كارشناسان محيط زيست نيز در اين باره گفت: اين كودهايي كه وارد مي شوند داراي فلزات سنگين هستند. ضمن اينكه سموم هم آلوده هستند و اگر به ميزان مناسب و در حد مناسب استفاده شوند، مي توانيم به مقدار زيادي از آلوده شدن خاك جلوگيري كنيم. وي در ادامه با ابراز تاسف از استفاده كشاورزان از پساب هاي صنعتي، افزود: پساب هايي كه در كشاورزي مورد استفاده قرار مي گيرد باعث مي شوند آلودگي ها در خاك بماند كه اين مسئله در كشور كم نيست. وي در پاسخ به سوالي مبني بر اينكه <چه علتي باعث مي شود كشاورزان از اين پساب ها استفاده كنند؟> گفت: متاسفانه وجود بالاي نيتروژن و فسفات باعث رشد سريع گياهان مي شود و از اين جهت كشاورزان تمايل زيادي به استفاده از پساب ها دارند؛درحالي كه اين براي سلامتي خودشان مضر است. اين كارشناس افزود: زدن چاه وبه دست آوردن آب براي آنها هزينه بر است و با وجود محدوديت هاي وزارت نيرو براي صدور مجوز چاه، هزاران دليل ديگر در اين مسئله اثرگذار است. اين كارشناس محيط زيست همچنين تصريح كرد: در بخش هايي از كشور كه بارش باران كم است، كشاورز مجبور است يا چاه بزند يا از طريق ديگري آب را تامين كند. بخشي ديگري از آلودگي ها به واسطه نشت نفت و اقدامات پالايشگاه ها ايجاد مي شود، آلودگي هاي نفتي مي تواند به دليل پوسيدگي لوله ها و يا ديگر عوامل به راحتي در خاك نفوذ كند. يكي از شهرهايي كه با اين آلودگي دست و پنجه نرم مي كند، تهران است. اين كلانشهر سال هاست كه در پي نشت نفت بر روي خاك همچنان درگير است. هر چند كه مسئولان هر كدام به نوبه خود به دنبال رفع آلودگي هاي ايجاد شده هستند، اما همچنان مردم بر روي همان خاك ها كشاورزي مي كنند و هيچ كس نيست تا در اين زمينه ممنوعيتي ايجاد كند. <اشرفي پور> مدير كل محيط زيست استان تهران نيز در پاسخ به سوالي مبني بر اينكه < چرا محيط زيست مانع از كشاورزي بر روي زمين هاي آلوده به نفت نمي شود؟> تنها اين جمله را گفت: "نمي دانم، اما قابل بررسي است." وي در ادامه در رابطه با اينكه <سال هاست كه زمين هاي اطراف پالايشگاه تهران از نشت نفت و آلوده شده اند> اظهار داشت: در اين زمينه از سال 82 اقدامات خوبي از سوي پالايشگاه نفت تهران در زمينه استحصال مواد آلاينده نفتي صورت گرفته و توسط دانشگاه تهران مطالعات خوبي در دست بررسي است. اشرفي پور افزود: بعد از مشخص شدن مطالعات قرار است اقدامات جدي تري در زمينه آلودگي خاك منطقه صورت گيرد. ضمن اينكه در اين زمينه اعتبارات خاصي نياز است كه بايد تهيه شود. وي در رابطه با تعيين زمان مشخصي براي پاك شدن خاك از آلودگي ها نيز گفت:بايد نتيجه مطالعات مشخص شود ضمن اين كه توجه وزارت نفت را نسبت به اين مسئله مي طلبد. استحصال روزانه 70 هزار ليترمواد نفتي مديريت خوب پالايشگاه نفت را نشان مي دهد! به گفته اشرفي پور، روزانه 70 هزار ليتر مواد نفتي كه در طي سال هاي پيش به خاك نفوذ كرده در حال استحصال است. اين نشان مي دهد كه مديريت پالايشگاه نسبت نه تنها به زمين پاك بي تفاوت نيست بلكه برنامه هاي خوبي دارد. اما به نظر مي رسد در اين ميان برخي مسئولان برداشت روزانه 70 هزار ليتر مواد نفتي را عملكرد خوبي محسوب مي كنند اما اينكه چرا و بر اثر بي مسئوليتي چه كسي اين ميزان مواد نفتي به خاك نفوذ كرده خيلي قابل توجه نيست. يكي ديگر از مشكلات، عدم وجود زمين مناسب براي دفن است، اين مشكل در بيشتر استان ها وجود دارد. انتخاب زميني كه ويژ گي هاي لازم براي دفن زباله را داشته باشد امري نيست كه به سادگي صورت گيرد. داشتن فاصله مناسب از شهرها و مناطق مسكوني، همچنين محصور بودن درميان كوه ها از جمله عواملي است كه همواره مورد نظر محيط زيستي ها بوده است. اين كارشناس محيط زيست ادامه داد: مشكل عدم وجود زمين مناسب براي دفن زباله ها در استان هاي شمالي بسيار زياد است.در مناطق شمال كشور زمين ها به كشاورزي اختصاص داده شده و زمين هرزي براي دفن زباله وجود ندارد. به همين دليل در برخي مواقع شاهد انباشته شدن زباله ها در حريم شهرها يا در اطراف تالاب ها و رودخانه ها هستيم. به گزارش فارس، وي همچنين با اشاره به اينكه <پاك شدن آلودگي خاك بين 100 تا 10 هزار سال زمان مي برد> تصريح كرد: ضمن اينكه اين مسئله هزينه بر نيز هست. در حال حاضر هزينه پاك كردن هر متر آلودگي خاك بين 50 تا 5 هزار دلار در دنياست و اين ارزان ترين نوع محاسبه است. اشرفي پور ادامه داد: با آلوده شدن خاك، خاصيت حاصلخيزي از بين مي رود و خاك تبديل به بتن مي شود. وي با بيان اينكه <14 تا 15 درصد از سطح كشور آب تشكيل داده است> گفت: در حالي كه بعضي از كشورها مانند ژاپن به دليل كمبود خاك سختگيرترين قوانين را براي حفاظت از آن وضع كرده اند،در كشور ما نسبت به آلودگي خاك توجهي نمي شود. به نظر مي رسد، در همه موارد عدم اجراي قانون يا نبود قانون مناسب باعث شده تا در هر جايي ردپاي آلودگي ها بر روي خاك باقي بماند.