نگاهي به گامهاي اصولي توسعه در صنعت زباله

نگاهي به گامهاي اصولي توسعه در صنعت زباله
خبرگزاري موج - توجه به اين نكته كه هر روزه 40 هزار تن زباله در كشور دفن مي شود، يافتن پاسخ ها و راهكارهاي عملي براي بازيافت پسماندهاي شهري را در اولويت مسائل و ساختار مديريت شهري قرار داده و آغاز فعاليت شهردار جديد تهران سرآغازي نو براي چاره انديشي در حمايت از طبيعت و محيط زيست جامعه شهري است.

به گزارش خبرنگار موج، جمع آوري و دفن اصولي زباله و توجه به عواقب خطرساز رها سازي زباله در معابر و زيستگاه ها، از اهداف و شعارهاي اساسي مديريت شهري است كه به حفظ سلامت شهروندان و محيط زيست مي انديشد. اما حجم فراوان توليد زباله در شهر تهران كه مطابق بررسي هاي انجام شده به ميزان 9/0 تا 5/1 كيلوگرم به ازاي هر نفر در هر روز برآورد مي شود، اين مسأله را به يك معضل تبديل كرده است.
شايد وجود همين واقعيت كه هر روز هفت هزار تن زباله در تهران توليد و شش هزار تن آن دفن مي شود، باعث آن شده كه كارشناسان بخش پسماندها و بازيافت پسماندها به زباله لقب طلاي كثيف بدهند.
برخي از كارشناسان به رغم اقدامات صورت گرفته در اين زمينه، در حال حاضر از وضع زباله در كشور چندان رضايتي ندارند و به آينده نيز با نگراني نگاه مي كنند.
در اين ميان بحث اصلي درباره امكان بازيافت زباله ها بوده و اين مسئله مطرح است كه كدام يك از شيوه هاي دفن، سوزاندن و يا تبديل به كود كردن زباله ها را بايد در كشور استفاده كنيم.
استراتژي مديرت مواد زايد بر چهار اصل اساسي توليد كمتر، جمع آوري صحيح، حمل صحيح و دفع صحيح استوار است.
از سوي ديگربر اساس آمارهاي رسمي از زباله هايي كه در كشور ما توليد مي شوند، بين 60 تا 75 درصد قابل تبديل به كود و 20 درصد قابل بازيافت است و تنها بين 10 تا 20 درصد از آنها ايجاد آلودگي مي كنند. به همين دليل تأكيد بر روي توليد كمتر زباله استوارتر است.
براي توليد زباله كمتر مي توان با حمايت از مؤسسات فعاليت در امر بازيافت و تشريح مخارج و آلودگي هاي حاصل از زباله براي مردم و مسئولان ، توجه خاص انها را نسبت به ارايه مواد مصرفي با كيفيت مناسب جلب كرد .
بازيافت زباله بايد از مبدأ توليد و با توجه به صنايع توليدي انجام شود . ما از بازيافت انتظار سود دهي اقتصادي نداريم و فقط به دنبال بهداشت هستيم . اما پرداختن به بازيافت صحيح علاوه بر ايجاد فضاي بهداشتي مي تواند سود دهي اقتصادي نيز داشته باشد . مي توان با فراهم كردن امكانات لازم و اعطاي وام ، سود بازيافت كنندگان زباله را نيز تأمين كرد .
براي عملي كردن اين هدف ، مي توان به ايجاد ايستگاه هاي بازيافت مواد در هر محل پرداخت ؛ چرا كه تاكنون شيوه بازيافت خانه به خانه در هيچ يك از شهرهاي كشور موفق نبود ؛ براي دفن بهداشتي زباله نيز بايد دستور العمل هايي براي انتخاب محل ، اجراي تكنولوژي صحيح، پرهيز از هزينه هاي گزاف و انجام مراقبت هاي پس از دفن انجام شود .
خوشبختانه ايران در اين زمينه هيچ مشكلي در تخصيص بودجه ندارد اما مشكل اصلي به كار گرفتن افراد غير متخصص و انجام شدن كارها به شكل غيركارشناسانه است. عدم آگاهي مردم و مسئولان مشكل اصلي ما در ساماندهي زباله هاي كشور است. ما بايد برنامه را از توليد كمتر شروع كنيم. پس از آن به بحث دفن بهداشتي زباله مي رسيم كه در واقع نخستين گام در اين راه محسوب مي شود.
براساس آنچه كارشناسان مي گويند وضع ساماندهي زباله در هر بخش از كشور، وضعيت ويژه خود را دارد. وجود دارد.
متأسفانه از 15 سال پيش، بحث توليد كود از زباله در كشور مطرح شد كه نه توجيه اقتصادي و نه توجيه اجتماعي دارد. توليد كود وقتي خوب و با صرفه است كه مواد زايد و پسماندها، گياهي باشند. زماني كه زباله هاي گياهي با پلاستيك و كارتن مخلوط باشند چنين كاري، توجيه پذير نيست. براي انجام صحيح اين كار به برنامه ريزي دقيق و طولاني مدت احتياج داريم. از سوي ديگر، توليد كود از زباله به شهرداري ها ربطي ندارد. اين كار بايد از سوي وزارت كشور و صنايع مرتبط با آن انجام شود. به همين منظور تشكيل يك واحد مهندسي مواد زايد جامد شهري زير نظر وزارت كشور ضروري است تا تمام فعاليت هاي اين حوزه را نظارت كند. ما به يك تجديد نظر احتياج داريم تا هزينه هاي صرف شده براي توليد كود، درآمد ناشي از آن و كيفيت كود توليدي را مشخص كنيم.
يكي از مباحثي كه در حال حاضر در كشورهاي دنيا مورد توجه است به جلوگيري از توليد زباله مربوط مي شود. متأسفانه، مصرف در كشور ما به شكل توده وار است و به همين دليل حجم زيادي زباله توليد مي شود.
ما بايد به دنبال پاسخ به اين پرسش باشيم كه به چه ترتيب و چگونه با ارتقاء سطح فرهنگ مي توان از ميزان زباله توليدي كاست. ما تا چه زماني مي توانيم زباله هاي خود را دفن كنيم و فقط به بحث دفن بهداشتي بپردازيم.
زمين روز به روز آلوده تر مي شود و زباله هاي ما را در دل خود جاي مي دهد. اين روند، صحيح نيست و به بحران خواهد رسيد. ما بايد به فرهنگ سازي بپردازيم و اين كار به يك باره، امكان پذير نيست. بايد از همان دوران كودكي به كودكان آموزش دهيم.
مهم ترين نكته براي كشور ما، فرهنگ سازي و كم كردن زباله است، چرا كه در مقايسه با كشورهاي توسعه يافته، ميزان زباله توليدي ما زياد است. علاوه برآن بايد بدانيم چگونه با زباله درگير شويم و از آن به عنوان طلاي كثيف استفاده كنيم.
در اين ميان جمع آوري و حمل و نقل زباله يكي از مهمترين عمليات مديريت مواد زايد جامد است. طبق محاسبات انجام شده حدود 80 درصد كل مخارج مديريت مواد زايد جامد مربوط به جمع آوري زباله است كه درصد بالايي از اين مقدار مربوط به حقوق كارگران و نيروي انساني است. به عبارت ديگر اكثريت مخارج سيستم مديريت مواد زايد جامد فقط صرف حقوق و دستمزد مي شود. به همين جهت اصلاح، بهينه سازي و مكانيزه كردن سيستم جمع آوري و حمل زباله، ضمن تسريع در عمليات، هزينه و نيروي انساني كمتري را نياز خواهد داشت.
در ايران با توجه به كيفيت زباله هاي شهري كه بهره وري بازيافت وكودسازي در آنها زياد است و نيز با عنايت به وجود زمين هاي باير و فراواني كه در اطراف شهرها تناسب خاصي براي دفن بهداشتي زباله دارند، سرمايه گذاري در جهت احداث كارخانه هاي زباله سوز، توصيه نمي شود. اما از آنجا كه آلودگي بيولوژيكي و عفوني زباله هاي بيمارستاني معمولا بيش از انواع ديگر زباله است، كارشناسان، بهترين روش براي دفع زباله هاي مراكز درماني را سوزاندن در كوره هاي زباله سوز، توصيه كرده اند. ضمنا محاسن و معايب سوزاندن زباله با دستگاههاي زباله سوزبه شرح زير خلاصه مي شود:
محاسن
- اين روش موثرترين روش دفع زباله است كه در مقايسه با ساير روش هاي دفع به زمين كمتري نياز دارد. خاكستر باقيمانده به علت عاري بودن از مواد آلي و باكتري ها از نظر بهداشتي مخاطره آميز نبوده و قابل دفن است.
- آب و هوا و تغييرات جوي تقريبا تاثير مهمي در اين روش ندارد.
- سوزاندن زباله در دستگاههاي زباله سوز منافع جنبي نظير استفاده ازحرارت ايجاد شده براي گرم كردن بويلرها و در نتيجه توليد انرژي بهره دارد.
معايب
- اين روش در مقايسه با ساير روش ها به سرمايه گذاري و هزينه اوليه بيشتري نياز دارد.
- اين روش ايجاد بو، دود و آلودگي هوا مي نمايد كه عموما مورداعتراض مردم است.
-به پرسنل كارآزموده و افراد مجرب براي بهره برداري و نگهداري ازدستگاههاي زباله سوز نياز است.
-هزينه نگهداري و تعميرات در اين روش بيش از ساير روش هاي دفع زباله است.
- اين روش براي دفع مواد زايد خطرناك نظير مواد راديواكتيو و موادقابل انفجار روش مناسبي نيست.
همچنين از آنجا كه بيش از 70% از زباله هاي شهري در ايران را مواد آلي تشكيل مي دهند توليد بيوكمپوست مي تواند بخوبي در صدر برنامه هاي بازيافت و دفع بهداشتي زباله در كشور ما قرار گيرد.
در كشور ما با وجود 20 درصد مواد باز يافتي از قبيل كاغذ، كارتن، پلاستيك، شيشه و فلزات و نيز حدود 70 درصد مواد قابل كمپوست اتخاذ سيستم بازيافت از مبدأ يك تحول اساسي در مديريت مواد زايد جامد خواهد بود. قابل ذكر است كه در حال حاضر بازيافت از زباله هاي بيمارستاني و مراكز بهداشتي ممنوع است.
در اين زمينه انجام مديريت صحيح مواد زايد جامد و از آن جمله توجه به توليد زباله كمتر در محور بازيافت از مبدأ توليد، جمع آوري ودفع صحيح اينگونه مواد كه در واقع اركان اصلي بهينه سازي اين مديريت را تشكيل مي دهد از ضروريات امر است. توجه به رفاه پرسنلي، تهيه قانون صحيح و عاري از نقص مديريت پس مانده ها، وابستگي به خارج ازجمله مواردي است كه مي بايستي در برنامه مديريت زايدات شهري كشور مدنظر قرار گيرد. بدين ترتيب آنچه مسلّّم است بهره گيري از تجربه هاي كسب شده شهرداري هاي كشور طي سال هاي اخير مي باشد كه قادر است با توجه به محاسن و معايب آن راهكارهاي اساسي و خطوط اصلي روند اين مديريت را در سال هاي آتي ترسيم نمايد. به منظور احتراز از اطاله كلام، مواردي چند از راهكارهاي اساسي را كه قطعا در بهينه سازي مديريت زايدات شهري كشورمان ايران، موثر است به شرح زير خلاصه نموده، اميد است در برنامه هاي ويژه بهداشت و محيط زيست كشور مورد توجه قرار گيرد.
•انجام مطالعات لازم جهت بررسي وضعيت جمع آوري و دفع زباله در شهرهاي مختلف كشور با توجه خاص بر اصول توليد زباله كمتر
•تهيه مقدمات تدوين، ارائه و تصويب قوانين و استانداردهاي لازم در اين زمينه با توجه خاص بر مواد زايد سمي و خطرناك بويژه زباله مراكز بهداشتي درماني كشور
•برگزاري سمينارها و آموزش هاي لازم جهت كادر خدمات شهري در شهرداري هاي كشور
•تامين اعتبارات لازم جهت بهبود بهداشت محيط شهرها از طريق وزارت كشور بويژه توسعه صنايع بيوكمپوست
•انجام اقدامات اساسي در جهت تامين ماشين آلات مورد نياز به منظور مكانيزه نمودن روش هاي جديد جمع آوري و دفع مواد زايد
•انجام هماهنگي هاي لازم جهت تامين اعتبارات مورد نياز جهت احداث كارخانه هاي بيوكمپوست و بازيافت از مبدأ توليد از طريق سيستم بانكي كشور
•تهيه دستورالعمل ها و بخشنامه هاي لازم جهت بهبود مديريت مواد زايد جامد و جلوگيري و ممانعت از بازيافت غير بهداشتي مواد زايد درشهرها